Todos debemos ser maestros de nosotros mismos

Interneten hainbat blog irakurtzen ibili ondoren, haur hezkuntzako irakasle baten “blog” interesgarri bat topatu dut. Iruñako 3 seme-alaba dituen emakume honek, hainbat hausnarketa egiten ditu hezkuntzari buruz, eta irakasle izango garen guztiontzat oso interesgarria eta baliagarria iruditzen zait irakasle den baten esperientziak, pentsamenduak...irakurtzea eta jakitea. “Blog”-eko titulua “reflexiones en voz alta sobre educación infantil” da, eta egileak honako hau dio bere web orrialdeari buruz: Página dedicada a reflexionar y debatir sobre distintos aspectos relacionados con la educación infantil. Hala ere, bere azken sarrera 2007an idatzia dela esan beharra dago, baina urte hori arte idatzitakoa irakurtzera animatzen zaituztet. Bere hainbat hausnarketa ikusi ditut eta interesgarria irudi zait ondoren irakurriko duzuena:

Los grandes avances que ha vivido la sociedad en los últimos años se reflejan en todos los aspectos de la vida moderna, incluida, por supuesto, la educación. Hemos pasado de una escuela que daba sus primeros pasos en democracia a convertirse en un servicio para todos, desde donde se trata de equilibrar y compensar las desigualdades sociales. Sin embargo, quizá se ha perdido ese sentido participativo de otros tiempos, en que un grupo de maestros y maestras lucharon por hacer de la escuela un lugar de encuentro de niños y niñas, padres y madres, educadores, y todo aquel que tuviera algo que ver con la sociedad de a pie. Quizá deberíamos echar la vista atrás -o a otros países menos desarrollados- y retomar el sentido de participación popular. Como dice ese refrán africano -tan utilizado últimamente por pedagogos y políticos, aunque no llevado a la práctica realmente-para educar a un niño es necesaria toda la tribu.

La educación no debe quedar sólo en manos de los profesionales, pues no se limita a la mera transmisión de conocimientos, es mucho más. Consiste también en aprender a estar en la vida, en ayudar a cada cual a encontrar su lugar, a formar parte de una sociedad en la que todo el mundo tiene su papel.

Retomando las palabras de Marta Mata (fundadora de la Escola de Mestres de Rosa Sensat) en su libro “Pensemos en la nueva educación”:

"Si no eliges la profesión de maestro o maestra porque prefieres otra, no olvides la importancia de la educación. Todos debemos ser maestros de nosotros mismos. Pero, además, es posible que tengas hijos que educar; que en tu pueblo o en tu barrio haya problemas de educación que puedes contribuir a solucionar; que en tu país las leyes, los presupuestos y la organización de la educación estén mejor o peor. Preocúpate de ello."

      Hausnarketak dioenez, hezkuntza ez dago pertsona espezializatuen esku, baizik eta guztion esku: 

"Si no eliges la profesión de maestro o maestra porque prefieres otra, no olvides la importancia de la educación. Todos debemos ser maestros de nosotros mismos.” 

         Irakasle izatea, guztiok dakigun bezala, ez da soilik gure ezagutzak ikasleei transmititzea. Ezagutzen transmisio horrekin batera, gizartean ezinbestekoak diren baloreak (errespetua, berdintasuna...) barneratu behar dizkiegu, haien gizarteratzea egokia izan dadin.

     Azken finean, hausnarketa hau igotzea interesgarria iruditu zait, gehien bat egileak dioenarekin guztiok ados egonen garela iruditzen zaidalako. Eta ados ez dagoen batek, agian, irakurri ondoren duen ideia aldatuko du. Horretaz gain, beste irakasleen hausnarketak irakurtzeak laguntzen ahal gaitu beste irakasleoi.

Momentuz, etorkizuneko irakasleak gu gara, horregatik, hezkuntzaz arduratzeko ordua iritsi zaigu.

Bob Talbert

Profesor Lazhar (2011) - Philippe Falardeau

Bachir Lazhar, 55 urteko Lehen Hezkuntzako irakasle bat da.  Montreal-ko ikastetxe batean kontratatua da gertaera tragiko baten ondorioz hildako irakasle  bat ordezkatzeko. Ikastetxean heriotzaren misterioarekin obsesionatuak dauden ikasle talde bat ezagutuko du. Horregatik, Lazhar-ek bere ikasleei aurrera egiten lagundu behar die kurtsoa aurrera eraman dezaten. Gehien bat heriotza eta hezkuntza jorratzen dituen film bat da, baina beste gai aunitz lantzen direla esan beharra dago, errespetua adibidez.

      Irakasle berri honek erabiltzen dituen metodoak zaharkituak dira eta bere izaera oso berezia da. Horregatik, ikastetxean erabiltzen den metodologiara, arauetara,balioetara… egokitu behar da. Hala ere, arau horiek apurtu eta bere ikasleekin dolua lantzea erabakitzen du, normalean, lantzen ez den gaia. Horrela, Bachir Lazhar-ek emozioei garrantzia ematen die eta hauek bultatzen ditu bere ikasleekin, beti ere ikasleekin eduki behar den maitasuna ahaztu gabe.

        Honekin batera, nire iritzia emango dut. Pelikula honek oso ongi isladatzen du nola umeei errealitateari aurre egiten hezi behar zaie. Horretarako, oso garrantzitsuak dira emozioak eta hauek Haur Hezkuntzatik aurrera lantzea beharrezkoa da. Beraz, irakaslearen papera ez da irakastea bakarrik, baita hezitzea ere.

"Un aula es un lugar para la amistad, el trabajo y la cortesía. Un lugar lleno de vida al que le dedicas tu vida y en el que te dan su vida"

Paulo Freire

Arreta goiztiarra

Gaurko honetan "Arreta Goiztiarra"-ri buruz mintzatuko naiz, orain arte ez baitut honi buruz idatzi eta oso garrantzitsua iruditzen zait. Arreta Goiztiarra 0-6 urteko haurrei, familia eta inguruneari aurkezten zaizkion esku hartze multzoa da. Bertan, umeek dituzten edo izan ditzaketen arazoak lehen bailen konpontzen saiatzen dira. Esku hartze horiek, umearen osotasunean aintzat hartu beharko liratekeenak, orientazio profesional talde batek finkatutakoak izan beharko lirateke. Hala nola, profesional “interdisciplinar” eta “transdisciplinar”rak. Lehenengoari dagokionez, arlo ezberdinetako adituak dira eta bigarrenari dagokionez, berriz, arlo desberdineko adituek elkarri ematen dioten informazioa lantzen dute.

Jarraitzeko, aipatzekoa da hiru maila desberdinetan ematen dela. Lehen mailak, Haur hezkuntzan eman daitezkeen egoera arriskutsuak adierazten ditu arauak eta zuzenbideak sortzeko. Bigarren mailari dagokionez, urritasunak goiz detektatzea du helburu eta hirugarren mailak, berriz, urritasunei irtenbidea eman nahi die.

Arreta goiztiarrean zerbitzu askok parte hartzen dute, beraz, mota desberdinetakoa izan daiteke:

• Osasun zerbitzuak ematen dutena:

-     Pediatria: haurren urritasunak 1-14 urte bitartean prebenitzen saiatzen dira.

-     Familia planifikaziorako programak: Familia aztertzen eta laguntzen dute.

-     Adimen osasunerako zerbitzuak:  Arrisku egoerak prebenitzen dituzte.

-  Emaginak: Arrisku egoerak detektatzea eta etorkizuneko amei informazioa eman eta     orientatzea.

• Gizarte zerbitzuak ematen dutena:

-     Gizarte arriskuak eta tratu txarrak prebenitzen saiatzen dira.

-     Egoera txarrean dauden familiak detektatzen dituzte haurrak lagundu ahal izateko.

-     Arrisku egoeran dauden haurrak egoeraz aldatzen lagundu.

•   Hezkuntza zerbitzuak ematen dutena:

-     Inguru finkoa eskaintzea.

-     Zerbitzu honen bidez besteei buruzko jakituria minimoa lortzen dute.

-     Urritasunak detektatzea.

-     Urritasunak murrizten dituzte

       Mota guztiek parte hartu behar dute haur baten urritasuna txikiago bihurtzeko eta autonomia izatera lortzeko. Hala ere, gehiago erabiltzen den beste sailkatze mota bat dago:

• Biologikoa: Arrisku biologikoaz ari garenean, umeek jasaten dituzten hainbat alterazioz ari gara, normalean, garapen prozesuan ematen direnak (haurdunaldian, erditzen momentuan edo jaio ondoren).

• Soziala: Arrisku soziala edozein haur jasan ahal duen arazo bat da. Haurra bere osotasunean alde batera utzita( garapen pertsonala), bere garapenean beste faktoreak eragiten dutela esan behar da. Haurra inguratzen duen errealitatea, bere garapena zehaztuko du eta sozietatean integratzeko baldintzak ipiniko ditu. Arrisku hauek, haur baten inguru sozioafektiboa egokia ez denean agertzen dira. Haur batek 0 eta 6 urte bitartean dago, eta arrisku sozialean kokatzen dugula esateko egoera hauek bizi izan beharko ditu.

           Motak alde batera utziz, ezaugarrieu erreparatuko diegu. Arreta goiztiarra eduki behar duen haur batek honako ezaugarriak ditu, ezaugarri bat edo gehiago; baina gehienetan bakarra: Estruktura genetiko desegokiak, maila biologikoan beteta ez edukitzea,  garapenean nahastea edukitzea,  egoera sozial txar batena bizitzea eta garapen psikoafektibo egokia ez izatea.

       Amaitzeko, atal garrantzitsu batekin itxiko dugu hau guztia: esku hartzea.  Egoera arriskutsuak identifikatu eta urritasun bat daukaten haurra detektatu ondoren, haurraren urritasunari irtenbidea bilatu behar zaio. Hau da, urritasun hori izanda haurra sozietatean integratu beharra dago eta bere urritasuna  txikiagoa bihurtzeko moduak aurkitu eta aplikatu behar dira (bere familia eta ingurua kontuan hartuta). Zerbitzu guztiek parte hartu behar dute haurra ondo garatzeko, hala ere, hezkuntza zerbitzuari buruz hitz egingo dut irasleak izango garen neurrian. Hori bai, kontuan hartu behar da besteek egin behar duten lana.

     Irakasleok lortu behar dugu haurra klasean integratzea eta beste haurrekin hitz egitea, horrela haurraren garapen psikologikoa, ahalmen intelektuala eta pertsonalitatearen garapena egokiagoa izango da. Hala ere, kontuan eduki behar dugu haurrak daukan urritasuna eta urritasunaren graduaren arabera, gela arrunta bat jarraitzeko gai ez dela izango.  Horregatik, curriculuma bere beharrei moldatu behar da gelatik atera gabe. Adibidez, klasean irakasle arrunta egoteaz gain, berarekin beti egongo den bat jarri beharko lirateke, edukiei garrantzi gutxiago emango diona eta sozializazioari gehiago. Azken finean, arreta goiztiarraren helburua haurraren urritasunak goiz aurkitzea da, haurra modu egokia batean garatu ahal izateko.

     0-6 urte bitarteko umeak era osasuntsu eta orekatuan hazi behar dira, eta guk, euren garapena sendoa izan dezan bermatu behar dugu. Hau betetzeko arriskuak daudela detektatzen dugunean hauei aurre egiteko ibilbidea sortu behar dugu, esku hartzea ezinbestekoa da. Horretarako, behaketa eta informazioa bilatzea ezinbestekoa da. Eta ondoren, osasun esku hartzea eta laguntza zerbitzuen txanda izango da. Bidean normalizazioa bilatu behar dugu, nahiz eta laguntza beharrezkoa izan. Ikastetxeak aukera ezberdinak eskaini behar ditu, guztiontzako helburu berdinak ezarriz eta diskriminazioa baztertuz.

      Guzti hau aurrera eramateko protokolo ezberdinak daude, komunikazioa eta zerbitzuen arteko elkarlana ezinbestekoa izanik. Ezarritako neurriak, kolaborazioa eta proposamenak aniztasunari era eraginkorrago batean erantzuteko ahalmena emateko aukera ematen du arreta goiztiarrak. Baina honetan, familiaren papera ezinbestekoa da. Funtzio batzuk ditu, eskolaren funtzioekin alderatuz gero, oso ezberdinak direnak eta hauek era egokian bete behar ditu.

        

      Haur Hezkuntzan, haurraren hezkuntzaz haratago joan behar gara. Faktore guztiak kontuan hartuta, pertsona bakoitzaren gaitasunak sortu, eraiki eta garatu behar ditugu. Ibilbide horretan aurkitu ditzakegun arazoak detektatzen azkarrak izatea garrantzitsua da arrakasta lortzeko. 

*Hau guztia idazteko lagungarriak izan zaizkit "eionarriak" web sit-ean aurkitutakoak:

http://goretex.edu.glogster.com/arreta-goiztiarra/

https://docs.google.com/file/d/0By9NCqcvc4Mmak8zR21oSG9CNFE/edit

Kontsulta

     Gelan “laguntza” lantzen egon garen bitartean, nire taldeari “kontsulta” terminoa egokitu zaio. Testua irakurri ondoren, hainbat ideia nagusi atera ditugu ezaugarriei eta estrategiei dagokienez:

EZAUGARRIAK:

• Ikasleen beharrak indibidual edo kliniko hutsa izatetik aski urrun dagoen ikuspegi batetik aztertu behar dira.
• Ikaslea urritasunaren “errudun” bakar gisa hartzetik, ikaslea eta haren beharrak eskolak zeregin guztiz garrantzitsua duen marko ekologiko eta eskematikotik ikustera pasatu behar da.
• Planteamendu instituzionalak eskolarekiko duen ikuspegia egiturazkoa da, kulturala baino gehiago.
• Eskolak laguntza-departamentuen inguruan antolatzen du laguntza, eta bertan, lankideei lanerako jarraibideak ematen dizkien adituen aholku gisa jokatzen dute profesionales, eta erabakiak hartzearen gaineko kontrolari eusten diote.
• Eredu honen atzean beti dago eskola bere Kabul ikasteko duen ezintasuna, eta ondorioz, bere burua hobetzeko laguntza-egituren ezinbesteko izaera esku hartzailea.
• Eskolari ematen zaion laguntza da.
• Laguntza-profesionalek erabakitzen dituzte helburuak, tratamenduak eta irakaskuntza-metodoak.

 LAGUNTZA ESTRATEGIAK:

• Ameriketako Estatu Batuak dira eredu honen erreferentzia nagusia.
• Ikuspegi instituzionala.
• Adituen ardurapean daude.
• Laguntza norabide bakarreko prozesu bihurtzen da, aholkulari lanak egiten dituzten pertsonak aditu rola hartzen dute, eta egin beharreko lana ebaluatu eta gainbegiratzen dute.
• Eskolan zentratzen da horien esku-hartzea.
• Ikasleei eta irakasleei, ikasgelei eta ikasle-taldeei laguntzeko departamentuak dira.

     Honez gain, aipatzekoa da testu honen egilea: María Ángeles Parrilla. Testu honetaz aparte, beste hainbat lan eginak ditu. Norbaiti berari buruz gehiago jakitea interesatzen bazaio, link honetan topatuko du informazio garrantzitsuena:

http://investigacion.us.es/sisius/sis_showpub.php?idpers=2039

Zer da laguntza?

        Aurreko sarrerarekin lotuta (HPB-aren diagnostikoa), laguntza terminoa aipatu beharra dago. Gainera, gelan lantzen ibili gara termino honen definizioa, funtzioak etab. Laguntza garapena, hezkuntza, interesa eta ongizate pertsonala bultzatzen duten estrategia eta baliabideak dira. Horrela, funtzionamendu pertsonala eta gaitasun intelektuala aberastuko da. Haur batek beste pertsona gaituago baten laguntza edo beharra duenean eskeiniko diogu laguntza indibiduala. Adibidez, haurra gauzak bakarrik egiteko zailtasunak dituenean emango diogu laguntza indibiduala. “HPB-aren diagnostikoa”-ren sarrerako 7.puntuan esan bezala, haur bat HPB-a duela zehazteko eta egiaztatzeko, diagnostiko psikopedagogikoa egingo da. HPB-a duen haur batek laguntza berezia behar du, eta askotan, gelatik atera behar da ume hori laguntza berezi bat eskaintzeko.  Honako hauek dira eskaintzen dira laguntzak, bai eskola barrukoak eta bai eskola kanpokoak:

• Ikastetxeko laguntza zerbitzua: ikastetxeko aniztasun egoerari aurre egiteko irakasleei eta ikasleei laguntza eskaintzea helburu duen zerbitzua da. Bertan Hezkuntza Bereziko espezialistak aurki daitezke batik bat (PT eta aholkulariak).

• Aholkularia/Kontsultorea: Irakasle-tutoreei eta irakasle-taldeari laguntza eta orientabidea eskaintzen dio Hezkunza Bereziari dagozkion gaietan. Hezkuntza Bereziko espezialistak izaten dira.

• Orientatzailea: pedagogo, psikologo edo psikopedagogoak dira eta normalean DBHn dihardute (nahiz eta ikastetxe pribaturen batean HHn eta LHn ere jardun dezaketen). Beren zeregin nagusia ikastetxeko irakasleei eta bereziki tutoreei aholkuak eskaintzea da, horiek koordinatzea eta laguntzea. Eskola- eta lanbideorientazioari eta orientazio pertsonalari dagokien zereginetan, ikaslearen ikaskuntzazailtasunekin eta nortasunarekin zerikusia duten alderdien inguruko eskuhartzearen plangintzan, aniztasunaren lanketan, curriculum-egokitzapenetan eta e.a. parte hartzen du.

• Pedagogo Terapeutikoa (PT): Irakasleen taldeko irakasle bat izan ohi da, Hezkuntza Bereziko espezialista dena. Honakoak dira bere funtzioak: Hezkuntza-premia bereziak dituzten ikasleekin banaka edo talde txikitan esku hartzea, gela arruntean zein laguntza-gelan; curriculuma ebaluatzerakoan lankidetzan aritzea; curriculum-egokitzapen indibidualak egiterakoan eta garatzerakoan lankidetzan aritzea; material didaktikoak prestatzerakoan lankidetzan aritzea; familiekiko harremanetan lankidetzan aritzea eta irakasleekin lankidetzan aritzea ikasleen aniztasunari erantzuteko.

• Hezkuntza Laguntzarako Espezialista: HPBak dituzten ikasleen laguntzaile/hezitzaile izaten dira eta haiekin gela arruntean egon ohi dira. Ikasleek dituzten behar zehatzei erantzuna ematen diete eta irakasleekin elkar-lanean dihardute.

• Ikastetxetik kanpoko laguntza zerbitzuak: Ikastetxeetan bertan kokatzen ez diren laguntza-zerbitzuak dira. Profesional anitzeko talde multiprofesionalak dituzte eta lurraldeen edo autonomia erkidegoen araberako eremua dute. Adibidez, Euskal Autonomia Erkidegoan Berritzeguneak dute izena eta Nafarroan CREENA.

• Talde Multiprofesionalak: Laguntza-zerbitzuetan parte hartzen duten profesional anitzen taldeak dira (psikologoak, pedagogoak, logopedak, fisioterapeutak…). Diagnostiko psikopedagogikoa, eskolatze-proposamena eta hezkuntza-premia bereziak dituen ikaslearen jarraipena egitea dute helburu. Ikasle horien irakasleen eta laguntzaileen aholkularitzaz eta orientabideaz ere arduratzen dira. Talde horietako kide guztiek funtzio orokor eta funtzio espezialista bana dute prestakuntza espezializatua jaso duten hainbat programatan.

• Laguntza gela: Gela arrunteko baliabideekin bakarrik erantzun ezin diren premiak dituzten ikasleen eskolatzean laguntzeko bitartekoei egiten die erreferentzia. Gisa horretako gelak ikastetxeetan bertan egon ohi dira. Ikasleei eskainiko zaien arreta egindako HPBen analisiaren eta testuinguruaren ebaluazioaren araberakoa izango da eta taldekakoa nahiz banakakoa izan daiteke, kasuen arabera. Arreta laguntzagelaren espazioan eskaini daiteke edo gela horretako irakaslea gela arruntera joan daiteke. Gela honetako irakasleak prestakuntza hezkuntza bereziko espezialistak (PT) zango dira.

• Gela egonkorra: Ikastetxe arruntetan, zailtasun larriak izateagatik eta beharrezko curriculum-egokitzapenak egin arren, curriculum arrunta ikaskideekin elkarbanatu ezin duten edo gutxieneko zati batean bakarrik elkarbana dezaketen ikasleei erantzuteko sortutako gelak dira. Autismoaren espektroko nahasteak edo/eta adimen urritasunak dituzten ikasleak joan ohi dira bertara.

• Hezkuntza Bereziko Ikastetxeak: HPBak dituzten ikasleei, horien larritasunaren eta iraunkortasunaren arabera, hezkuntza egokitua eskaintzea helburu duen ikastetxea dugu. Normalean ikasleek ohiko ikastetxean zenbait ordu igarotzen dituzte eta gero, hala behar izanez gero, posiblea da hezkuntza bereziko ikastetxe batera joatea zenbait orduz.

• Ospitaleko ikasgelak: Ospitale-ikasgela batera joaten diren ikasleek lan-plan indibidual bat izaten dute, egoera horretan arreta eskaintzen dioten ikasleek eta bere ikastetxeko irakasleek egindakoa. Helburua ikaskuntza ikaslearen egoeraren arabera programatzea da, bi inguruneetan egiten den lana koordinatuz. Ospitaleko irakasleak PTak izaten dira.